Het Klavier in Balans – Quality Strings

Een interview met Just Vrins, eigenaar van snarenspinnerij Quality Strings, 6 november 2018

Nabij Culemborg, in de prachtige Betuwe, is snarenspinnerij Quality Strings gevestigd. Sinds jaar en dag een begrip in de wereld van de pianotechnici. Het bedrijf is zo’n 35 jaar geleden gestart onder de naam Snarenspinnerij Barth Jan Kooy. Vijf jaar geleden heeft Kooy het bedrijf overgedaan aan Just Vrins die op zijn beurt enige tijd daarna de naamswijziging heeft doorgevoerd. De .com website verraadt internationale ambities. Waarom heeft Quality Strings zo’n goede naam? Wat is het geheim van hun bassnaren voor piano’s en vleugels? Welke bestellingen zijn extra speciaal? Het zijn maar een paar van de vragen die we als leerling-pianotechnici hebben en daarom willen we Vrins dolgraag interviewen en een kijkje nemen in zijn werkplaats.

Met uitzicht op weilanden en paarden

Op een mooie herfstdag rijden we met de auto aan. Wij laten ons van onze beste kant zien en zijn op tijd. Zéér op tijd. Eigenlijk veel te vroeg. Dus we bellen of het al schikt. “Ja hoor”, is het antwoord. “Ik ben nog wél even aan het stofzuigen voor jullie”.  We zijn er nog niet eens en voelen ons nú al welkom!

We rijden de snelweg af, door het dorp Beusichem, de bebouwde kom uit en zo de weilanden in. Bij het opgegeven adres draaien we het erf op en parkeren in het gras. Quality Strings ligt midden in de natuur met uitzicht op weilanden en paarden. De deur wordt voor ons open gedaan door een imposante, vriendelijke ogende man van begin veertig, althans zo schatten wij Vrins in. Het is wel bijzonder dat wij bij hem op locatie zijn, want later legt hij uit dat er amper klanten aan de zaak komen, uitzonderingen daargelaten. Zoals toen een band een keer met spoed een snaar nodig had voor een optreden nog diezelfde avond. Dán wordt natuurlijk snel gehandeld en wordt de snaar bij Vrins opgehaald. Voor ons wordt nu dus óók een uitzondering gemaakt. We worden naar de woonkamer geleid alwaar een Gothrian-Steinweg vleugel staat de pronken.

De man en het bedrijf

Vrins komt zelf niet uit de piano(-technische) branche. Hij heeft een ontwerpersachtergrond en is werkzaam geweest als meubelmaker. Daarnaast heeft hij een opleiding tot geluidstechnicus gevolgd. “Ik ben eigenlijk toevallig het vak ingerold. Barth Jan is mijn voormalige schoonvader en ik heb eerst een tijdje voor hem gewerkt. Na zijn pensionering heb ik toen de zaak overgenomen”. Hij biecht ons op dat hij zelf niet echt goed piano speelt.

Quality Strings ís Vrins. Hij doet álles zelf en alleen: de bouw en het onderhoud van de website inclusief de berekeningstechnologie die daarin verwerkt zit, de ontvangst van de bestellingen, het klantcontact, de ambachtelijk productie van de snaren, verpakking, verzending en facturatie. Tot begin november heeft hij dit jaar zo’n 700 tot 1000 bestellingen verwerkt, nationaal én internationaal. Een enkele bassnaar doet zo’n 20 á 25 euro all-in en voor een complete basset starten de prijzen bij zo’n 250 euro, oplopend tot wel 600 euro. Vanwege het benodigde volume en de fluctuerende prijs wordt het koper direct – dus zonder tussenhandel – ingekocht bij de Duitse firma Degen. Enkele keren paar jaar wordt een pallet koper afgeleverd.

Tijdens ons bezoek krijgen we een rondleiding in de nieuwe werkplaats. Deze aanbouw aan de woning heeft Vrins zélf ontworpen. Het oogt er ruim opgezet, modern, fris én opgeruimd.

Ook hier staat een vleugel – een Blüthner – met op de toetsen een zelf ontwikkelde constructie die onder invloed van magnetisme ervoor zorgt dat iedere toets op exacte gelijke wijze kan worden ingedrukt. Van belang voor de geluidsanalysemethodiek die Vrins aan het ontwikkelen is en waarover later meer in dit artikel. Verder is er een ruime computerwerkplek met twee beeldschermen, een stellagekast met bundels koper- en staaldraad en een deels afgeschermd gebied waar een snarenspinner staat. Deze is vlakbij een wand opgesteld waar hij eerder een mal heeft opgehangen. Hij neemt alle tijd om het spinproces uit te leggen, maar ook om ons – als toekomstige pianotechnici – het belang van de mal toe te lichten. Voor de bestelling van iedere baspartij moet deze – terwijl deze nog in de piano of vleugel zit – worden “overgetrokken” met behulp van een groot vel dun papier, een potlood en wat schuurpapier. Deze mal moet naar Vrins worden opgestuurd. Essentieel voor de kwaliteit van het eindproduct. En tussen de bedrijven door wordt voor ons nog een perfect Frans oogje gedraaid. “Altijd in 2 gangen voor de stabiliteit”. Met dat oogje wordt de snaar aan een stift bevestigd in het instrument terwijl de andere kant van de snaar in de stempen gaat.

Bij zijn weten is Quality Strings de enige snarenspinnerij in Nederland. Er zijn her en der wel wat restaurateurs die zelf ook spinnen, maar dat komt niet zo veel voor omdat het écht een specialisme is. Europese concurrentie is er eigenlijk alleen van de Duitse firma Heller en daarnaast natuurlijk van de reguliere piano- en vleugelfabrikanten die óók snaren leveren. “Maar dan nooit zo optimaal berekend zoals Quality Strings dat doet”, aldus Vrins. Kennisuitwisseling tussen de spinbedrijven in Europa of mondiaal is er niet bij. Ieder bedrijf houdt de eigen broek op. Maar Vrins voelt die behoefte ook niet want hij houdt er tóch een andere filosofie op na als het gaat om de berekeningsmethodiek van de snaren. Hierover later meer.

Het bedrijf kent vele tevreden klanten. Vol trots wordt ons een cadeau getoond. Een mooie fles Moët & Chandon met op de verpakking een handgeschreven opdracht. En daarnaast heeft hij succes geboekt met zijn meest speciale bestelling: de basset die zo’n drie jaar geleden is vervaardigd voor de rechtsnarige Maerne vleugel. Dit instrument werd – op verzoek van pianist Daniël Barenboim – gebouwd door de gerenommeerde Belgische vleugelbouwer Chris Maene. Naar een voorbeeld van de rechtsnarige vleugel van Frans Liszt. In de hedendaagse vleugels liggen de bassnaren veelal schuin in de vleugel dus dit project was een innovatie met een historische karakter.

Natuurlijk gaat er ook wel eens wat fout. Meestal zit hem dat in de aanlevering van de informatie door de klant maar Vrins heeft zélf ook wel eens een fout gemaakt in een berekening. Het blijft tóch mensenwerk. In zo’n geval probeert Vrins dan zo snel mogelijk tot een prettige oplossing te komen voor de klant.

We maken de snaren niet voor pianostemmers maar voor musici

De berekeningsmethodiek voor de lengtes en diktes van de kerndraad, de windsels en het gebruik van de juiste materialen is oorspronkelijk bedacht door voorganger Barth Jan Kooy. Vrins zit echter niet stil en is voortdurend op zoek naar innovatie. We krijgen een uitgebreide lezing met slides over de bedrijfsfilosofie en toekomstplannen. Informatie die nog niet op zijn site staat, maar dat zal niet lang meer op zich laten wachten.

Lang geleden was het berekenen van snaren gebaseerd op de methode dat snaren met gewicht werden belast, net zolang tot de snaar brak. Door deze trial-and-error methode werd bekeken welke snaardikte nodig was voor een toon. Na de Tweede Wereldoorlog werd de methodiek aangepast en vooral gebaseerd op de “inharmoniciteit”  van een snaar. Hoeveel inharmonische oftewel niet bedoelde boventonen en andere bijgeluiden produceert een snaar? Het doel was om die inharmoniciteit zo klein mogelijk te houden en de toon zo schoon en zuiver mogelijk te laten klinken. Dat was vooral fijn voor de pianostemmers: lekker makkelijk stemmen zonder bijgeluiden. Deze methode wordt op dit moment nog veel gehanteerd.

Quality Strings doet dat echter anders want gaat niet primair uit van de stembaarheid, maar vooral van de speelbaarheid van de besnaring waarmee de belangen van de eindklant – de musicus dus –  voorop komt te staan. Een écht klantgerichte benadering dus. Bij de innovaties wordt dan ook intensief samengewerkt met een groep pilotklanten. Fanatieke musici die het leuk vinden om potentiële verbeteringen uit te proberen.

In de berekeningsmethode van Quality Strings wordt onder andere gebruik gemaakt van de vier fases waarin een snaar zich opvolgend bevindt wanneer die door een hamer wordt aangeroerd: Attack, Decay, Sustain en Release. Kortweg ADS genoemd. Daarnaast wordt ook rekening gehouden met het breekpunt van een snaar en wordt de ideale spanning op de snaar berekend in de vorm van een bandbreedte van percentages van de maximaal mogelijk kracht op die snaar.

Als de materiaalsoort, lengtes en diktes berekend zijn dan wordt de snaar gesponnen. Aan dat ambachtelijke werk is door de jaren heen niet zo heel veel veranderd. Het is handwerk en de kwaliteit ervan wordt nog steeds veel beter beoordeeld dan die van de machinaal gesponnen exemplaren.

Van bassnaren tot een complete snarenset berekening: “kicken”

Vrij nieuw is dat Quality Strings zich inmiddels richt op de berekening van de volledige besnaring van een instrument. Dus ook de snaren die níet met koper of messing zijn omwikkeld aan de rechterkant van de piano, de zogenaamde “discant”. Er is volgens Vrins zoveel te winnen op de speelbaarheid bij het berekenen van een volledige snarenset. Voor de berekening van die extra snaren wordt voortgeborduurd op het berekeningsmodel dat er eigenlijk al lag voor de bassnaren.

Proef op de som werd genomen op een Yamaha C7 vleugel waarvoor Quality Strings een volledige snarenset berekende. Een bekende pianist werd gevraagd om deze te bespelen en vroeg vooraf: “ Wat is er dan veranderd aan de besnaring”? Het antwoord van Vrins was met zoveel woorden: ”Ga maar spelen en zeg jij maar wat je er anders aan vindt”. Het was echt “kicken” toen de pianist hem na het spelen teruggaf: “Hij is zo in balans”.

Inmiddels is Vrins  – hij is immers niet voor niets ook geluidstechnicus – bezig gegaan met het opnemen van het geluid  van de verschillende toetsen van een piano of vleugel. Vóór en ná een besnaringsingreep. Dat verklaart dus de opstelling van de Blüthner in zijn werkplaats. Hij is aanbeland in de analysefase van de meetresultaten. Misschien komen er wel spannende conclusies uit die hij kan hergebruiken voor nog weer beter berekende snaren? Maar de geluidsanalyse is ook bedoeld om de voordelen van een nieuwe – en goed berekende – snarenset aan te tonen in een vorm die bruikbaar is voor een klant.

Cava prijkt naast de Champagne

Als aandenken krijgen we een paar werkhandschoenen met bedrijfsnaam en we hopen dat de Cava die wij op onze beurt uit Amsterdam hebben meegenomen nu een plekje heeft gevonden naast de Moët & Chandon. Vlak voor ons afscheid vertelt Vrins dat hij warme contacten onderhoudt met het HMC – het instituut waar wij onze opleiding pianotechniek genieten – en dat er plannen zijn dat hij een lezing komt geven. Wij verheugen ons er nu al op!